بررسي حوادث

بررسي حوادث

مقدمه:

حادثه يك رويداد پيش‌بيني نشده است كه منجر به ايجاد وقفه در انجام فعاليت‌هاي معمول مي‌شود و ممكن است همراه با آسيب‌هاي جسمي و رواني و يا خسارات مالي باشد.

معمولاً حوادث را از ديدگاههاي مختلفي اعم از موارد حقوقي – مالي يا اقدامات ايمني و پيشگيرانه مورد بررسي قرار مي‌دهند . بررسي حوادث به وقوع پيوسته مي‌تواند در زمينه شناخت و رفع و اصلاح خطرات موجود در محيط بسيار راهگشا باشد مقاله پيوست كه برگرفته از سايت مركز ايمني و بهداشت حرفه‌اي كانادا مي‌باشد، در مورد روش‌ها و مراحلي كه يك گروه تحقيق در بررسي حوادث لازم است، مدنظر داشته باشد مطالبي ارائه نموده كه اميداست مورد استفاده خوانندگان محترم قرار گيرد.

حادثه چيست و چرا بايد مورد بررسي قرارگيرد؟

واژة حادثه را به عنوان يك رويداد پيش‌بيني نشده تعريف مي‌شود، كه انجام يك فعاليت را دچار وقفه كرده و ممكن است با جراحت يا خسارت مالي همراه باشد.

دلايل بررسي حادثه در كارگاه موارد ذيل مي‌باشد:

- بررسي موضوع از نظر حقوقي و قانوني

- برآورد هزينه خسارات ناشي از وقوع حادثه

- اتخاذتصميم‌ درخصوص‌تبعيت ازمقررات ايمني قابل اجرا،براي كاهش احتمال وقوع‌حوادث

- پرداخت غرامت به كارگران حادثه ديده

اساساً تحقيقات و بررسي حادثه به منظور يافتن علت حادثه و جلوگيري از وقوع موارد مشابه درآينده مي‌باشد. حوادثي كه جراحت يا خسارت‌هاي مالي به همراه ندارند نيز بايد تحت بررسي قرار گيرند تا خطرات محيط، تعيين و درجهت رفع و اصلاح آنها اقدام گردد. چنين مراحلي در مورد حوادث فرعي كه از اهميت كمتري برخوردار هستند، نيز بايد مدنظر قرار گيرند. اطلاعات حاصله از تحقيقات انجام گرفته بر روي حوادث مي‌تواند به عنوان راهنمايي، جهت سرپرستان و بازرسان تازه به كارگمارده شده و همچنين اعضاي كميته‌هاي ايمني و بهداشت حرفه‌اي مورد استفاده قرار گيرد.

در زمان بررسي حوادث بيشترين تأكيد بايد بر روي يافتن ريشه‌هاي وقوع حادثه باشد تا خود مراحل تحقيق

چه كسي مسئول بررسي حادثه است؟

در حالت ايده‌آل، تحقيقات بايد توسط كارشناسان ماهر و با تجربه در يافتن علت وقوع حوادث، آشنا با تكنيك‌هاي بررسي حادثه و مطلع از مراحل انجام كار و برنامه‌هاي كاري صورت گيرد. متأسفانه چنين افرادي به ويژه در سازمانهاي كوچكتر به سختي پيدا مي‌شوند . اما كارشناسان و بازرسان مسئول در امر بررسي حادثه، مي‌توانند از مساعدت كارگران يا سرپرستاني كه در زمينه بررسي حادثه تجربه دارند، بهره جويند.

براساس برخي قوانين حقوقي، مديريت به همراهي نمايندگان كارگران، اقدامات لازمه را جهت بررسي حادثه به عمل مي‌آورند و يا اينكه تحقيقات توسط بازرساني كه اطلاع كامل از چگونگي انجام كار و مراحل آن دارند، صورت مي‌پذيرد.

آيا در تيم تحقيق حضور يك ناظر مستقيم الزامي است؟ 

مزيت حضور ناظرمستقيم در اين است كه اين شخص داراي اطلاعات كافي در موردكار و افرادي كه درگير آن هستند همچنين شرايط حاكم بر محيط كاري دارد، به علاوه سرپرست مربوطه، معمولاً مي‌تواند اقدامات فوري مفيدي را به انجام رساند، اما موضوعي كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه، ممكن است اقداماتي جهت سرپوش گذاشتن بر كوتاهي سرپرست كارگاه در وقوع حادثه صورت گيرد.

براي جلوگيري از بروز چنين وضعيتي پيشنهاد مي‌شود نماينده يا نمايندگان كارگران و همچنين اعضاي هيئت مديره، گزارشات تحقيق را بطور جدي و موشكافانه مورد تجديد نظر قرار دهند.

چگونه مي‌توان از بي طرفي گروه تحقيق اطمينان حاصل نمود؟

بازرسي كه معتقد است، بروز حوادث ناشي از شرايط ناايمن، است، سعي در بررسي شرايط مؤثر در وقوع حادثه را دارد به بيان ديگر كسي كه معتقد است، اعمال ناايمن منجر به بروز حوادث مي‌شوند، تلاش خواهد كرد تا خطاهاي انساني انجام گرفته را پيدا كند. بنابراين لازم است تا بطور خلاصه فاكتورهاي اصلي در زنجيره وقوع حوادث مورد كنترل و بررسي قرارگيرد.

نكته مهم اين است كه به ندرت پيش مي‌آيد كه تنها يك عامل در بروز حوادث دخيل باشد، بلكه عموماً مجموعه‌اي از عوامل ، در اين امر مؤثر مي‌باشند.

اگر در بررسي حادثه‌اي فقط به بي‌دقتي كارگر اشاره شود و تحقيقات بيشتري انجام نگيرد، سوالات مهمي نظير سؤالات ذيل بي‌پاسخ مي‌ماند:

1- آيا روز حادثه كارگر مضطرب بوده است؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا اين گونه بوده ‌است؟

2- آيا از برنامه كاري ايمني، تبعيت مي‌شده است؟ در صورت پاسخ منفي علت اين امر چه بوده است؟

3- آيا تجهيزات‌ ايمني بدون اشكال بوده‌اند؟ در صورت پاسخ منفي علت اين امر چه بوده ‌است؟

4- آيا كارگران آموزش‌هاي لازمه را فرا گرفته‌اند؟ در صورت پاسخ منفي علت اين امر چه بوده است؟

پاسخگويي به سئوالات فوق و همچنين سوالات مشابه، مي‌تواند بازرسان را درامر تشخيص صحيح علل وقوع حادثه ياري رساند.

بررسي حادثه شامل چه مراحلي است؟

بررسي حادثه شامل مراحل زير مي‌باشد:

- گزارش وقوع حادثه به شخص مسئول در سازمان

- ارائه سريع كمكهاي اوليه و مراقبت‌هاي پزشكي براي مجروحان و آسيب‌ديدگان

- بررسي حادثه

- شناسايي و تشخيص عوامل بروز حادثه

- گزارش يافته‌ها و اطلاعات حاصله

- توسعه برنامه‌ها و اقدامات اصلاحي

- اجراي اين برنامه‌ها

- ارزيابي ميزان تأثير اقدامات اصلاحي

- ايجاد تغييرات مستمر براي بهبود وضعيت موجود

بررسي حادثه بايد در كمترين فاصله زماني از وقوع حادثه يا شبه حادثه[1] انجام گيرد و از به هم خوردن صحنه حادثه جلوگيري گردد، بدين منظور بايد شاهدان عيني را شناسايي نموده و از اشخاصي كه شرايط را همانگونه كه در لحظه وقوع حادثه بوده است، مشاهده نموده‌اند ياري جست.

براي جلوگيري از اتلاف وقت، ابزار و وسايلي كه اعضاي تيم تحقيق ممكن است لازم داشته باشند، (نظير: مداد، كاغذ، دوربين، فيلم و ...) بايد سريعاً در اختيار آنها قرارگيرد.

 

چه عواملي بايد به عنوان علت حادثه در نظر گرفته شود؟

- مدل هاي عوامل مسبب حوادث

مدل‌هاي ‌زيادي در بيان عوامل مسبب حوادث مطرح شده، نظير تئوري Heinrich's Domino و درخت ريسك.

زماني كه از اين مدل استفاده مي‌شود، عوامل محتمل در 5 دسته نوع كار، مواد وسايل كار، محيط، نيروي كار و مديريت، بايد به دقت مورد بررسي قرارگيرد. به خاطر داشته باشيد كه موارد مذكور، سؤالات نمونه هستند و از اين ها نمي‌توان چك ليست جامع و كاملي تهيه نمود. در زير توضيح مختصري از عوامل مذكور آورده شده است.

الف- كار (وظايف محوله)- Task:

به عنوان اولين فاكتور در بررسي حوادث، طريقه انجام كار در زمان وقوع حادثه بررسي مي‌شود و اعضاي گروه تحقيق پاسخ سؤالاتي نظير سؤالات زير را جستجو خواهند كرد:

- آيا از يك دستور كار ايمن استفاده مي‌شده است؟

- آيا شرايط ايمن به مرور زمان به شرايط ناايمن تغيير يافته است؟

- آيا ابزار و وسايل مناسب در دسترس بوده است؟

- آيا از وسايل مناسب استفاده مي‌شده است؟

- آيا تجهيزات ايمني سالم بوده‌اند؟

- آيا در مواقع لزوم از حفاظ‌هاي مناسب استفاده مي‌شده است؟

به دنبال اكثر اين سؤالات، پرسش مهم ديگري كه مطرح مي‌شود اين است كه: اگر پاسخ منفي است، علت چه بوده است؟

ب- وسايل و تجهيزات كار- Material:

براي يافتن عوامل مؤثر در وقوع حادثه كه از تجهيزات و وسايل مورد استفاده ناشي مي‌شوند، بازرسان بايد پاسخ سؤالات ذيل را جستجو نمايند:

- آيا در كارگاه ،تجهيزات و دستگاههاي داراي نقص فني، موجود است؟

- علت خرابي و ازكار افتادن دستگاه چه بوده است؟

- آيا در طراحي ماشين‌آلات دقت لازم بعمل نيامده است؟

- آيا در كارگاه از مواد مضر و خطرناك استفاده مي‌شود؟

- آيا ماهيت خطرناك اين مواد براي كارگران شناخته شده است؟

- آيا ماده جايگزين كه خطر كمتري داشته باشد ، موجود مي‌باشد؟

- آيا مواد اوليه مصرفي استاندارد مي‌باشند؟

- آيا كاركنان بايد از وسايل حفاظت فردي استفاده كنند؟

- آيا وسايل حفاظت فردي در اختيار كاركنان بوده است؟

اگر درهر مرحله مشخص شود كه شرايط نا ايمن در محيط كار وجود داشته ، بازرس بايد علت اين امر را شناسايي كند.

ج- محيط- Environment:

محيط فيزيكي و به ويژه تغييرات ناگهاني حادث شده در محيط كار، فاكتورهايي هستند كه نياز به شناسايي دارند. چيزي كه مهم است، شرايط حاكم در زمان وقوع حادثه مي‌باشد، نه شرايطي كه در حالت عادي و معمول هميشگي حاكم بوده است. به عنوان مثال لازم است گروه تحقيق موارد ذيل رامورد بررسي قرار دهد:

- شرايط آب و هوايي (جوي) چگونه بوده است؟

- آيا حادثه ناشي از شرايط نابسامان كارگاه بوده است؟

- آيامحيط خيلي سرد و يا خيلي گرم بوده است؟

- آيا در محيط كار سروصداي زيادي وجود داشته است؟

- آيا در محل كار نور كافي وجود داشته است؟

- آيا درمحل كار مواد سمي يا گازهاي خطرناك، گرد وغبار يا دمه فلزي (Fume) وجود داشته است؟

د- ويژگيهاي كاركنان- Personal:

شرايط فيزيكي و رواني هر يك از افرادي كه مستقيماً در ايجاد حادثه دخيل بوده‌اند بايد مورد بررسي قرار گيرد. هدف از اين تحقيق ، سرزنش اشخاص نيست، اما نكته مهم آن است كه اين تحقيق بدون بررسي ويژگي‌هاي شخصيتي كاركنان، كامل نخواهد شد. در ذيل به نمونه‌اي از سؤالات مطرح شده در اين زمينه اشاره شده است:

- آيا كارگران در كاري كه انجام مي‌دادند تجربه داشته‌اند؟

- آيا آموزش مناسبي ديده‌اند؟

- آيا به لحاظ جسمي (فيزيكي) توانايي انجام كار را داشته‌اند؟

- وضعيت سلامتي آنها چگونه بوده است؟

- آيا آنها خسته بوده‌اند؟

- آيا آنها تحت استرس‌هاي كاري يا شخصي قرار داشته‌اند؟

ه- مديريت- Management:

مسئوليت قانوني ايجاد شرايط ايمن در محل كار با مديريت است و در نتيجه نقش سرپرستان و مديران ردة بالا هميشه بايد در تحقيق حادثه مورد توجه قرار گيرد.

پاسخ سؤالات مطرح شده قبلي به لحاظ منطقي منجر به پرسش‌هاي بيشتري نظير سؤالات ذيل مي‌شود:

- آيا دستورات ايمني به كاركنان ابلاغ شده است و همة كاركنان از آنها مطلع هستند؟

/ 0 نظر / 25 بازدید