علیرضا جعفری
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ علیرضا جعفری
آرشیو وبلاگ
      ايمنی و بهداشت حرفه ای ()
عوامل شيميايي نویسنده: علیرضا جعفری - ۱۳۸٦/٤/٢

مقدمه

عوامل شيميايي در محيط كار در برگيرنده ي تمام مواد اوليه، مواد خام، مواد واسطه و فرآورده هاي اصلي كه در صنعت بكار مي روند يا توليد مي شوند، مي باشند. اين مواد كه به شكل گاز، مايع و يا جامد هستند، ممكن است  طبيعي يا مصنوعي بوده و داراي منشاء گياهي، حيواني يا سنتتيك (معدني يا آلي) باشند. هر يك از اين مواد داراي خطرات و زيانهاي مختص به خود است كه در صورت تماس فرد با آن رخ مي نمايند. زيان حاصل از آنها به نوع، راه ورود، مقدار و طول مدت زمان تماس بستگي دارد.

 

مروري بر مطالعات و پژوهشهاي انجام شده

طبق آمار WHO, از سال 1995, سالانه 68 تا 157 ميليون بيماري مختلف در اثر تماس با مواد شيميايي به وجود مي آيد و لذا مواد شيميايي از اصلي ترين مخاطرات محيط کار محسوب مي شوند. در مقاله اي که در سال 1363 از سوي شرکت زغال کرمان منتشر شده است از 6750 نفر شاغل, 631 نفر به بيماري هاي ريوي ناشي از گرد و غبار زغال مبتلا شده اند. در طي پژو هشي که توسط خانم ج.رضايي در سال 1376 در سطح کارخانجات رنگسازي صورت گرفت, مشخص شد که حدود 12 درصد شاغلان دچار درجاتي از پنوموکونيوزيس بوده اند.

 

مواد قانوني مرتبط با عوامل شيميايي مخاطره آميز

قوانين و مقرارت زيادي با قدرت اجرايي براي محافظت عموم در مقابل عوامل شيميايي زيان آور محيط کار تدوين شده است که نمونه اين مقرارت ماده نظارت بر مواد سمي  سال 1976 و يا قانون عمومي شماره 489-94 ايالات متحده آمريکا است که شامل چهار اصل است :

1- جمع آوري اطلاعات درباره مواد شيميايي.

2- تقاضاي آزمايش موادي که خطر آفرين شناخته شده اند.

3- نظارت بر موادي که داراي خطر هستند.

4- بررسي مواد شيميايي جديدي که خطر آنها به اثبات رسيده است.

 

آلاينده هاي شيميايي

كره زمين بوسيله اتمسفر گازي شكل كه داراي تركيب معيني است احاطه شده است. در اين اتمسفر حدود 09/78 درصد نيتروژن، 95/20 درصد اكسيژن، 93/0 درصد آرگون، 03/0 درصد دي اكسيد كربن و مقادير ناچيزي نئون، هليوم، كريپتون، هيدروژن، گزنون، مواد راديو اكتيو، اكسيدهاي ازت و ازن وجود دارد كه ممكن است در هر محل با چند درصدي بخار آب مخلوط شود. مقدار هر يك از اين گازها كه از حد معمول بيشتر شود و يا هر ماده ديگري غير از آنها كه در اتمسفر وجود داشته باشد، ماده آلوده كننده يا آلاينده دانسته مي شود. آلاينده را مي توان بر حسب حالت فيزيكي، تركيب شيميايي و يا اثرات فيزيولوژيك آنها تقسيم بندي كرد.

 

تقسيم بندي آلاينده ها بر اساس حالت فيزيكي

بر اين اساس مي توان آلاينده ها را به دو دسته زير تقسيم نمود.  

1- گازها و بخارات

2- مواد معلق

1- گازها و بخارات :

بطور كلي، گاز به ماده اي گفته مي شود كه در بالاي درجه حرارت بحراني خود قرار دارد و بخار به ماده اي گفته مي شود كه در حالت گازي در درجه حرارتي قرار دارد كه آن درجه حرارت پايين تر از درجه حرارت بحراني است و به همين دليل با افزايش فشار مي توان آن را به مايع تبديل نمود. به ديگر سخن، گازها موادي هستند كه در دماي 25 درجه سانتي گراد و فشار يك اتمسفر حالت گازي داشته و بخار، حالت گازي موادي است كه در درجه حرارت و فشار ياد شده بصورت مايع يا جامد مي باشند.

تعداد گازها بسيار زياد است. برخي در فرآيندهاي صنعتي به عنوان ماده اوليه مورد استفاده قرار مي گيرند و برخي ديگر به عنوان فرآورده هاي نهايي توليد مي شوند. بيشتر گازها داراي بوي نافذ بوده و حتي در مقادير ناچيز، پس از انتشار، قابل تشخيص هستند. برخي از آنها داراي رنگ خاص بوده و در تراكم هاي معين مي توان اين رنگ را تشخيص داد. براي نمونه رنگ گاز كلر سبز و بوي آن نافذ و خفه كننده است. رنگ اكسيد ازت زرد خرمايي و بوي آن محرك و سرفه آور است. رنگ بخارات برم نيز قهوه اي خرمايي و بوي آن خفه كننده مي باشد. همچنين، تعدادي از گازها داراي رنگ و بوي خاصي نيستند و يا به عبارت ديگري بي رنگ و بي بو مي باشند و از اين رو، وجود آنها به آساني حس نمي شود. اين گازها در صورتي كه خاصيت سمي داشته باشند بسيار خطرناك هستند. نمونه هايي از اين گونه گازها منو اكسيد كربن و دي اكسيد كربن مي باشند.

افزون بر داشتن خواص سمي، برخي از گازها اشتعال پذيرند و ممكن است در اثر عدم تشخيص وجود آنها و برخورد شعله، آتش سوزيهاي بزرگ را ايجاد كنند و خسارات جاني و مالي زيادي به بار آورند. از اين رو، مسئله نشت گاز، جستجو و تعيين مقدار آنها در صنعت اهميتي ويژه دارد.

2- مواد معلق :

انتشار و پراكندگي ذرات ذره بيني جامد و يا مايع در يك فاز گازي خاص و يا در هوا، آئرسول (Aerosol) ناميده     مي شود. به اين ترتيب، مواد معلق شامل تمام ذرات گوناگوني است كه در فضاي محيط زيست يا محيط كار بصورت آئرسول موجود باشند. بر اين اساس، مواد معلق در برگيرنده گرد و غبار (Dust)، مه (Fog or Mist)، دود (Smoke)، دمه (Fume)، مه دود (Smog) و اسپري (Spray) خواهد بود.                                                                                                                  

در مقابل آئرسول، اصطلاح هيدروسل (Hydrosol) قرار دارد كه به سيستمهاي پراكنده در آب گفته مي شود. سوسپانسيون (Suspension) و امولسيون (Emulsion) گونه هايي از هيدروسل هستند.

الف- گرد و غبار :

گرد و غبار در اثر جدا شدن و شكستن مواد جامد و تبديل آنها به ذرات كوچك تشكيل مي شود و معمولاَ در هوا براي مدتي شناور و معلق مي ماند. اعمال مكانيكي مانند خرد كردن، اره كردن، شكستن، مته كردن، ساييدن و ... باعث  توليد گرد و غبار مي شوند. اين ذرات ممكن است بسيار ريز  بوده و از ذرات قابل ديدن با چشم تا ذره بيني و فرا ذره بيني تغيير كنند. انتشار و پراكندگي ذرات گرد و غبار در محيط مي تواند بر روي افرادي كه با آن تماس مي يابند اثر نامطلوب بجا گذاشته و عوارض و بيماريهاي گوناگوني ايجاد كند. عوارض و بيماريهاي حاصله، به جنس گرد و غبار، اندازه ذرات، طول مدت استنشاق و حساسيت فردي بستگي دارد.

ب- مه :

مه عبارتست از آئرسولهاي قابل ديدن كه بصورت ذرات و قطرات ريز مايع در هوا توليد مي شوند. مه در اثر تراكم بخار آب در شرايط فيزيكي خاص از نظر دما و فشار ايجاد مي گردد. برخي از آلاينده ها در صنعت به شكل مه در هوا منتشر مي شوند. براي نمونه، در عمليات آبكاري كروم، بخارات اسيد كروميك بصورت مه اسيد در آمده و هواي محيط كار را آلوده مي سازد.

ج- دود :

دود در اثر سوختن مواد آلي مانند چوب، روغن، چربي، بافتهاي حيواني، لاستيك و ... توليد مي شود و عبارت است از ذراتي كه در اثر سوختن ناقص داراي مقدار زيادي كربن هستند.

د- دمه :

دمه يا دود فلزي عبارتست از ذرات فلزي جامد كه از سطح فلز مذاب خارج شده و در هوا منتشر مي شوند. تشكيل دود فلزي معمولاَ با انجام يك واكنش شيميايي مانند اكسيداسيون همراه است. ذرات دود فلزي بسيار كوچك اند و اندازه ی آنها معمولاَ كمتر از يك ميكرون (2/0 تا 3/0 ميكرون) مي باشد. به همين دليل، دودهاي فلزي پس از استنشاق مي توانند به سادگي به قسمتهاي پاييني ششها (حبابچه هاي ششي) رسيده و سپس همانند گازهاي تنفسي به داخل جريان خون سرازير گرديده و عوارض شديد را ايجاد كنند. دودهاي فلزي در اثر ذوب فلزاتي مانند سرب، كادميوم، روي، آهن و ... توليد مي شوند و خطرهاي آنها براي كارگراني كه در صنايع كار مي كنند بسيار زياد است.

و- مه دود :

مه دود يا اسماگ اصطلاحي است كه از دو واژه مه و دود بر گرفته شده و به آلودگيهاي وسيع اتمسفري ناشي از  آلاينده هاي صنعتي و منابع طبيعي اطلاق مي شود. آلودگي هوا در شهرهاي بزرگ اغلب از نوع مه دود است.

ه- اسپري :

بكار بردن ‎آئروسلها، سوسپانسيونها و يا امولسيونها تحت فشار و بصورت پاشيدني به نام اسپري شناخته مي شود. در برخي صنايع، به ويژه در صنعت خودروسازي، رنگ آميزي بدنه خودرو به روش افشانه انجام مي گيرد و ماده رنگي به شکل ذرات بسيار ريز به روي سطوح پاشيده مي شود. همچنين در کشاورزي و بهداشت، مواد آفت کش و حشره کشها بوسيله تلمبه سم پاش بصورت افشانه به مصرف مي رسد. 

ح- سوسپانسيون :                                                                              

سوسپانسيون عبارتست از تعليق ذرات جامد در مايع كه براي مدت كوتاه و طولاني پايدار و بر قرار بماند. ثبات پايداري تعليق به جنس مواد بكار رفته، اندازه ذرات معلق و نيز وجود مواد پخش كننده و خيس كننده بستگي دارد. مواد پخش كننده خاصيت كشش سطحي را پايين آورده و به پايداري تعليق كمك مي كنند.

خ- امولسيون :

امولسيون عبارتست از تعليق ذرات ريز مايع در يك مايع ديگر كه به كمك مواد امولسيون ساز انجام مي پذيرد. نمونه اي از امولسيون طبيعي، شير پستانداران است كه در آن كازئين نقش امولسيون سازي دارد.

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر به روز آوری اطلاعیه ایمنی حفاری آشنایی با لوزی شناسایی خطر کلید محافظ جان انسان اطلاعیه ۱۳۸٧/۱۱/٥ کنترل صدا دستورالعمل ساخت و برپا نمودن اسکلت فلـزی و بتنـی دستورالعمل ایمنـی درحرفه طناب بندی
کلمات کلیدی وبلاگ  
دوستان من مهندس قلعه نوعی مهندس حسن غلامی حمید ایمانزاده فرد آقای مهندس داور پرتال زیگور طراح قالب